Verrassing!

Marijke heeft iets leuks bedacht voor Valentijnsdag. Doen ze normaal nooit aan — Peter vindt het maar onzin, marketinggedoe vooral.
Maar dit jaar wil ze hem verrassen met een citytripje. Opa en oma zijn geregeld voor de kinderen.

Dan krijgt Peter oma toevallig aan de lijn. Over het weekend. Over dat ze morgen op tijd zal zijn.

Peter wist van niets!

Hij vraagt Marijke waarom ze niet heeft verteld dat zijn schoonouders komen. Dat wil hij altijd van tevoren weten. Hij houdt er absoluut niet van om zomaar overvallen te worden met bezoek.

Maar hij krijgt geen helder antwoord. Alleen iets vaags over “iets leuks samen” en “even weg”.

Zijn hoofd slaat op hol.
Waarom zegt ze niets?
Waarom doet ze zo geheimzinnig?

Hoe langer het rondzingt in zijn hoofd, hoe bozer hij wordt.
Ze liegt tegen hem! — dat doet ze anders nooit.
Ze bepaalt gewoon zijn weekend! Zonder overleg!
Niemand bepaalt wat hij móét doen. Niemand!!!

De spanning stijgt, boosheid en angst stapelen zich op.

Dan komt Marijke vrolijk thuis. Ze heeft zin in het weekend, zin in samen weg, zin om de liefde te vieren. Gewoon, omdat het kan.

Zodra ze binnenkomt, staat Peter klaar. Groot, strak, één brok spanning. Hij eist nú uitleg!

Marijke schreeuwt terug — en roept dan ineens:

“Stop. We moeten praten.”

Het werkt.
Stilte.

Peter voelt het ook. “Je hebt gelijk,” zegt hij. “Er gaat hier iets écht niet goed.”

Begrijpen en herstellen

Langzaam ontdekken ze dat ze allebei in hun eigen hoofd zaten. Met hetzelfde weekend, maar een totaal ander verhaal erbij. Zonder te weten wat er bij de ander speelde.

Peter beseft: zo’n uitje is in háár taal een liefdesverklaring.
Alleen… verrassingen zijn niet zijn taal van liefde.

Marijke weet dat eigenlijk ook. Maar in haar enthousiasme was ze dat even vergeten.

Ze praten.

Ze vertelt haar plan.

Zo maken ze er alsnog een fijn weekend van.

 Wat kun je als autismecoach met dit verhaal

Dit ervaringsverhaal lijkt op het eerste gezicht een alledaagse relatiebotsing, maar voor AutismeCoaches zit er veel waardevolle dynamiek onder de oppervlakte. Het raakt aan thema’s die je in de praktijk regelmatig tegenkomt bij (neurodivergente) relaties:

• omgaan met verrassingen en onvoorspelbaarheid
• het doorbreken van conflictcirkels
• verschillen in liefdestalen en intenties

Juist omdat dit zo herkenbaar is, kun je dit soort situaties gebruiken om samen met coachees te onderzoeken wat er écht gebeurt — onder de boosheid, de harde oordelen en woorden.

 

1. Verrassingen: goed bedoeld, maar niet altijd helpend

Wat voor de één een liefdevol gebaar is, kan voor de ander grote onrust oproepen. Verrassingen vragen schakelen: mentaal, emotioneel en praktisch. En schakelmomenten kosten veel energie — bij autistische mensen doorgaans meer dan bij neurotypische mensen.

Als coach kun je helpen door dit mechanisme expliciet te maken:

• Niet iedereen ervaart verrassingen als leuk, ook niet als ze positief bedoeld zijn.
• Voor sommige mensen werkt het juist regulerend om vooraf te weten wat er gaat gebeuren.
• Dat zien we niet alleen bij volwassenen, maar ook bij kinderen (bijvoorbeeld zelf cadeaus uitzoeken).

Coach-tip
Help coachees met onderzoeken wat voorspelbaarheid voor hen betekent. Wanneer geeft duidelijkheid rust? En hoe kunnen ze dit weergeven in voor hen belangrijke situaties?

 

2. Enthousiasme versus triggers: goede intenties, botsende systemen

In het verhaal zie je hoe Marijke, vanuit enthousiasme en liefde, geheimzinnig doet. Voor haar is dat speels en verbindend.
Voor Peter is het juist een alarmsignaal.

Hij voelt feilloos aan dat de informatie niet compleet is. En omdat eerlijkheid voor hem cruciaal is, raakt hij direct getriggerd. Niet omdat hij haar nooit vertrouwt — maar omdat onduidelijkheid en discongrentie stress oproept.

Het is vaak helpend om dit te begrijpen:

• Mensen kunnen tegelijk goede intenties hebben en elkaar tóch diep raken.
• Ook in lange relaties blijven dit soort blinde vlekken bestaan.
• “Dat had ik toch kunnen weten” betekent niet dat het niet meer kan gebeuren.

Coach-tip:
Normaliseer dit. Help mensen te begrijpen dat dit geen onwil is, maar een botsing tussen stresssystemen, communicatiebehoeften en verwachtingen. Hoe beter iemand dit leert herkennen, hoe makkelijker het is om het contact weer te herstellen (met zichzelf en de ander).

 

3. Boze woorden zijn stress, geen inhoud

Een cruciaal inzicht!
Wat er tijdens zo’n escalatie geroepen wordt, is meestal geen inhoudelijke waarheid, maar pure stress.

Als coach kun je hier veel betekenen door:

• te helpen herkennen dat boosheid, schreeuwen of beschuldigen signalen zijn van overbelasting (Stap 1 uit Meer rust en minder stress bij autisme)
• te vertragen, in plaats van de inhoud van de woorden te analyseren
• het gesprek te verleggen van wat er gezegd werd naar waardoor het gebeurde (betekenis geven)

Coach-tip:
Leer coachees (en hun partners) om bij escalatie niet verder te discussiëren, maar de rust te herstellen en nieuwsgierig te worden naar welke behoeften hier mee speelden.

 

4. De STOP: de conflictcirkel doorbreken

In het verhaal werkt één woord als kantelpunt: STOP.

Wanneer stellen vooraf afspreken dat één van beiden “stop” mag zeggen zodra ze merken dat de spanning oploopt, ontstaat er ruimte. De automatische conflictcirkel wordt doorbroken.

Coach-tip:
Help stellen zo’n STOP-afspraak expliciet te maken:

• Wie mag hem inzetten? (Beide partners!)
• Wat betekent STOP concreet? (Pauze, geen inhoud, eerst reguleren)
• Wat doen we daarna wél? (Uitleg geven, elkaar meenemen in het hoofd)

Dit is een krachtige, praktische interventie die veel escalatie-ellende kan helpen voorkomen.

 

5. Liefdestalen: dezelfde liefde, een andere vorm

Onder dit alles zit nog een laag: liefdestalen.
Samen iets leuks doen is een bekende liefdestaal. Voor Marijke is de verrassing een daad van liefde. Voor Peter wordt die liefde pas zichtbaar zodra de onduidelijkheid weg is.

Coach-tip:
Ga met je coachee onderzoeken:

• Hoe laat jij zien dat je van iemand houdt?
• Hoe herken jij liefde van de ander?
• Waar lopen die talen langs elkaar heen?

Dit haalt morele oordelen (“je houdt geen rekening met mij”) uit de relatie en vervangt ze door begrip.

 

Tot slot: jouw rol als coach

Als autismecoach hoef je deze situaties niet op te lossen.
Je ondersteunt wel in:

• stress herkennen
• patronen begrijpen
• woorden geven aan wat er intern gebeurt
• en samen nieuwe afspraken maken die passen bij hún relatie

 

Wil je hier als coach verder in verdiepen — met meer praktijkvoorbeelden, concrete interventies en verdieping rondom allerlei soorten relaties, stress en neurodiversiteit?

Dan nodig ik je van harte uit om te kijken of de online training Coachen naar Betere Relaties bij je past.
Een training speciaal voor coaches die relaties niet willen ‘repareren’, maar willen helpen begrijpen, afstemmen en versterken.

Interessante links:

• Webinar Verbindende Communicatie
• Online training Coachen naar Betere Relaties – inclusief online toolkit